🏛 Хууль тогтоомжийн шинэ төсөл юу өгүүлэв?
Нийгмийн даатгалын тухай ерөнхий хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг 2025 оны 6-р сарын 19-ний өдөр Монгол Улсын Засгийн газраас УИХ-д өргөн барилаа. Тус төсөлд зааснаар:
-
Нийгмийн даатгалын шимтгэл (НДШ) ногдуулах сарын цалин хөлсний дээд хэмжээг:
-
Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ (ХХДХ)-ний 10 дахин тэнцүү байхаар тогтооно гэж тусгасан.
-
Өнөөдрийн байдлаар ХХДХ нь 792,000 төгрөг бөгөөд үүнийг 10 дахин өсгөвөл:
-
НДШ ногдуулах дээд хэмжээ: 7,920,000 төгрөг болно.
-
-
📌 Өөрчлөлтийн гол заалтууд
| Өөрчлөлт | Одоогийн байдал | Шинэ төсөлд тусгасан |
|---|---|---|
| Цалингийн дээд хязгаар | 5,040,000 төгрөг (ХХДХ * 6.36) | 7,920,000 төгрөг (ХХДХ * 10) |
| НДШ суутгалын орлогууд | Цалин, урамшуулал, хоол, унаа, байрны төлбөр гэх мэт бүгд | Зөвхөн үндсэн болон нэмэгдэл цалин, урамшуулал. Хоол, унаа, байрны хөнгөлөлтөөс НДШ суутгахгүй. |
💼 Хэнийг хэрхэн хамрах вэ?
Ажил олгогч:
-
Цалинг өндөр тогтоосон аж ахуйн нэгжүүд илүү хэмжээний НДШ төлөх болно.
-
Төсөвт байгууллагуудын зардал өсөх боломжтой. Гэхдээ цалингийн бүтэц өөрчлөгдсөнөөр (жишээ нь унааны зардлаас НДШ суутгахгүй) зарим зардал буурах талтай.
Ажилтан / Даатгуулагч:
-
Өндөр орлоготой ажилчдын тэтгэвэр, тэтгэмжийн үндэс суурь нэмэгдэх боломж гарна.
-
Гэсэн ч илүү өндөр шимтгэл төлөх шаардлага гарна (өөрөөр хэлбэл, таны шимтгэл нэмэгдэнэ).
-
Хоол, унаа, байр зэрэг хөнгөлөлтөд НДШ ногдуулахгүй болсон нь орлого багатай ажилчдад цэвэр цалин өсөх эерэг талтай.
📊 Жишээ тооцоо
| Жишээ | Одоогийн НДШ (2025 он) | Шинэ өөрчлөлтийн дараах |
|---|---|---|
| 10 сая төгрөгийн сарын цалин | 5,040,000 төгрөг хүртэл НДШ ногдоно | 7,920,000 төгрөг хүртэл НДШ ногдоно |
| Хоолны мөнгө 200,000₮ | НДШ суутгана | НДШ суутгахгүй |
| Унааны зардал 150,000₮ | НДШ суутгана | НДШ суутгахгүй |
📎 Хууль зүйн үндэслэл, зорилго
Зорилго:
-
Даатгалын санд төвлөрөх орлогыг нэмэгдүүлэх
-
Өндөр орлоготой иргэд илүү хувь нэмэр оруулах шударга тогтолцоо бий болгох
-
Тэтгэврийн даатгалын тогтвортой байдлыг хангах
Хууль зүйн үндэслэл:
-
Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуульд 2022 онд орсон "дифференциал тогтолцоо"-г гүнзгийрүүлж байна.
-
Үндсэн хуулийн 16.4 (нийгмийн хамгаалалд тэгш хамрагдах эрх)-ийг хэрэгжүүлэх суурь шинэчлэл гэж Засгийн газар тайлбарласан.
🔍 Шүүмж ба магтаал
Дэмжигчид:
-
Бодит орлогоос хамааралтай тэтгэвэр тогтоох нь шударга.
-
Ажил олгогчид ил тод цалин хөлсний тогтолцоонд шилжинэ.
-
Хүн бүрийн нийгмийн даатгалын эрх тэгш, ил тод болно.
Сөрөг байр суурь:
-
Дундаж ба доод орлоготой ААН-үүдэд ачаалал нэмэгдэх магадлалтай.
-
Үндсэндээ НДШ өсч байгаа учир татварын дарамт гэж зарим нь үзэж байна.
-
Бэлэн мөнгө бус хэлбэрээр олгож буй орлого (хоол, байр гэх мэт)-оос НДШ авахгүй байх нь нэг төрлийн цалингийн зайлсхийлт болохыг мэргэжилтнүүд анхааруулж буй.
🗓 Цаашдын шатлал
| Үйл явц | Огноо |
|---|---|
| Засгийн газраас өргөн барив | 2025 оны 6-р сар |
| Байнгын хорооны хэлэлцүүлэг | 6-р сар сүүлээр |
| УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хэлэлцэх | 7-р сарын эхний хагаст |
| Хууль хэрэгжих боломжит хугацаа | 2026 оны 1-р сарын 1 |
🧾 Дүгнэлт
Нийгмийн даатгалын шинэчлэл бол Монголын хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын бодлогыг илүү урт хугацаанд тогтвортой байлгах зорилготой ч амьдралд нөлөөлөх бодит үр дагавар ихтэй алхам юм. Иргэд болон байгууллагууд энэхүү өөрчлөлтөд сайн бэлтгэх, цалингийн бүтэц, ажиллагсдын ачааллыг шинэчлэн тооцох шаардлагатай болж байна.
