📌 Хэрхэн эхэлсэн бэ?
АНУ-ын хамгийн нэр хүндтэй боловсролын тэтгэлэг болох Фулбрайтын хөтөлбөр улс төрийн маргааны төвд орлоо. 2025 оны 6-р сард тус хөтөлбөрийн Удирдах зөвлөл 12 гишүүний бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох шийдвэр гаргасан нь тус улсын түүхэнд анхны тохиолдол юм.
Энэ шийдвэр нь Ерөнхийлөгч Дональд Трампын захиргаанаас сонгон шалгаруулалтын үйл явцад хөндлөнгөөс хэт оролцох оролдлого нэмэгдсэнтэй холбоотой. Зөвлөлөөс гаргасан мэдэгдэлд:
“Ерөнхийлөгчийн томилсон албан тушаалтнууд академик шалгуурыг үл хүндэтгэж, улс төрийн үзэл баримтлалд нийцүүлэн өрсөлдөгчдийг шахан гаргах оролдлого хийж байна” гэж онцолжээ.
Түүнчлэн 2025 онд сонгогдсон 1200 гаруй гадаад оюутны материалд Төрийн департамент өөрийн хяналт шалгалт оруулсан нь сонгон шалгаруулалтын хараат бус байдлыг бүрэн алдагдуулсан гэж үзсэн байна.
🎯 Одоогийн нөхцөл байдал
Фулбрайтын хөтөлбөр АНУ-ын "зөөлөн хүчний бодлого"-ын гол тулгуур төдийгүй олон улсын интеллектуал хамтын ажиллагааны билэг тэмдэг байсаар ирсэн. Удирдах зөвлөлийн огцролт нь зөвхөн уг хөтөлбөрийн нэр хүнд төдийгүй, АНУ-ын дотоодын болон гадаадын эрдэм шинжилгээний институцийн итгэлцэлд сэв суулгаж болзошгүй байгаа юм.
Мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар:
“Энэхүү эсэргүүцэл нь зөвхөн АНУ-ын боловсролын тогтолцоонд төдийгүй, дэлхий даяарх тэтгэлэгт хөтөлбөрүүдийн эрх зүйн болон ёс зүйн суурь зарчимд нөлөөлж магадгүй.”
Боловсролын салбар дахь улс төрийн хяналт, шалгуур, хязгаарлалт нэмэгдэх нь эрдэмтэд, оюутнуудын сонголтод шууд нөлөөлж эхлээд байна.
🌍 Монгол Улстай холбоотой баримт
Монгол Улс 1994 оноос Фулбрайтын хөтөлбөрт хамрагдаж эхэлсэн бөгөөд сүүлийн 30 жилд нийт 600 гаруй монгол иргэн АНУ-д магистр, докторын зэрэг хамгаалж, судалгааны ажил гүйцэтгэж ирсэн. Эдгээр тэтгэлэгт хамрагдагчид өнөөдөр төрийн бодлого боловсруулагч, их дээд сургуулийн багш, олон улсын байгууллагын мэргэжилтнээр ажиллаж буй юм.
Монгол Улс шиг хөгжиж буй орнуудын хувьд энэ мэт тэтгэлэг нь зөвхөн боловсролын боломж биш, системийн шинэчлэл, мэдлэгийн солилцооны цөм болдог.
Хэрвээ Фулбрайтын хөтөлбөрт улс төрийн хязгаарлалт улам нэмэгдвэл, Монголын ирээдүйн судлаач, мэргэжилтнүүдийн АНУ-д суралцах боломж хумигдаж, Боловсролын дипломат тэнцвэрт байдал алдагдах эрсдэлтэй.
🔮 Ирээдүйд юу болох вэ?
🔹 АНУ-ын Төрийн департамент, Конгресс дотор энэ асуудалтай холбоотой үлэмж маргаан өрнөх төлөвтэй байна.
🔹 АНУ-тай хамтарсан бусад DAAD, Chevening, Erasmus+ зэрэг тэтгэлэгт хөтөлбөр ч мөн улс төрөөс ангид байх баталгаа алга байна.
