Ираны цөмийн хөтөлбөрт шинэ эргэлт: Орос, Иран хамтран найман реактор барих гэрээ байгуулжээ
Иран болон Орос улс цөмийн эрчим хүчний салбарт шинэ түншлэл байгуулах зорилгоор хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж, найман цөмийн реактор барих гэрээнд гарын үсэг зурлаа. Москвагаас Иран руу хийсэн энэ айлчлал нь 2014 оноос хойш удааширсан төлөвлөгөөг шинэ шатанд гаргаж, цаашдын стратегийн ач холбогдлоо нэмэгдүүлж байна.
Ираны дэд ерөнхийлөгч Мохаммад Эслами Москва хотод хийсэн айлчлалынхаа үеэр Оросын удирдлагуудтай цөмийн реактор барих шинэ гэрээ байгуулах талаар ярилцаж, энэ долоо хоногт үүнийгээ албан ёсоор баталгаажуулжээ. Тус гэрээ нь Ираны цөмийн эрчим хүчний салбарт томоохон шинэчлэл хийх төлөвлөгөөний нэг хэсэг бөгөөд 2040 он гэхэд цөмийн цахилгаан станцын хүчин чадлыг 20 гигаватт хүргэх зорилтыг дэмжиж байна.
Энэхүү төсөл нь 2014 онд анх зарлагдсан боловч олон улсын нөхцөл байдал, эдийн засгийн саад бэрхшээл, улс төрийн хэлхээний улмаас удааширч иржээ. Гэвч одоо гэрээнд гарын үсэг зурснаар төсөл хэрэгжих шат руу шилжиж, ийнхүү цөмийн салбар дахь хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж байна. Түүнчлэн, Ираны төв хэсгийн Бушер хотод байрлах анхны цөмийн цахилгаан станцыг Орос улс 2011 онд барьж, 2013 онд ашиглалтад оруулсан бөгөөд энэ нь иргэний цөмийн эрчим хүчний салбар дахь хамтын ажиллагааны түүхэн илрэл юм.
Гэсэн хэдий ч олон улсын тавцанд энэ шинэ гэрээ нь улс төрийн маргаан дагуулж байна. АНУ болон Израиль улс Ираны цөмийн хөтөлбөрийг цөмийн зэвсэг бүтээх зорилгоор ашиглаж байна гэж буруутгаж, эсэргүүцсээр байгаа бол Тегеран улс цөмийн хөтөлбөрөө иргэний зорилгоор хөгжүүлж буйгаа баталгаажуулсаар байна. Орос улс ч мөн цөмийн технологийг иргэний зориулалтаар ашиглах эрхийг хамгаалах бодлого баримталж, цөмийн зэвсэг бүтээхийг эсэргүүцэж буй.
Энэхүү шинэ гэрээ нь цаашид Ираны цөмийн хөтөлбөрийн хэм хэмжээг тодорхойлж, олон улсын бодлого, эдийн засгийн нөхцөл байдалд чухал нөлөө үзүүлэх төлөвтэй байна. Түүнчлэн, цөмийн цахилгаан станцын бүтээн байгуулалт нь Ираны эдийн засгийн хөгжилд шинэ түлхэц болох боломжтой ч, энэ бүхэн нь бүс нутгийн геополитикийн тоглоомд шинэ эрсдэл, сорилтуудыг үүсгэж байна.
Өнгөрсөн хугацаанд Иран, Оросын хамтын ажиллагаа нь дэлхийн эрчим хүчний салбарт шинэ хандлага тогтоох магадлалтай бөгөөд цаашид олон улсын бодлого, эдийн засгийн өөрчлөлтүүдтэй уялдан өөрчлөгдөж болох юм. Иймээс энэ гэрээ нь зөвхөн цөмийн салбарт төдийгүй, бүс нутгийн тогтвортой байдал, олон улсын аюулгүй байдалд чухал нөлөө үзүүлэх магадлалтай байна.
