Эрсдэлтэй ирээдүйн олзны ул мөрийг урьдчилан харж, эдийн засгийн сэргэлтийг хангахын тулд Монгол Улс 2024 оны төсвийн төслийг 1.3 их наяд төгрөгийн алдагдалтай байхаар төлөвлөж байна. Улсын эдийн засаг сүүлийн жилүүдэд эрчимжиж буй өсөлтөө сааруулж, түүхий эдийн үнийн уналт, эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалтуудын улмаас тодорхой хязгаарлалт, аюулыг үүсгэж буй. Төсвийн орлого, зарлагын хувьд үүсч буй энэ нөхцөл байдал нь төсвийн тэнцэл алдагдалтай болох эрсдэлийг нэмэгдүүлж буй бөгөөд эдийн засгийн идэвхжил сулрах хандлагатай байна.
Үүний зэрэгцээ, нүүрсний экспортын төлөвлөгөө 90 сая тоннын түвшинд байна. Гэвч, зах зээлийн нөхцөл байдал, эрэлт буурч, дунд хугацаанд нүүрсний биет хэмжээ суурь төсөөллөөс нэг сая тонноор буурах төлөв гарсан нь экспортын орлогыг төдийгүй эдийн засгийн үндсэн үзүүлэлтүүдийг дордуулах эрсдэлийг үүсгэж байна. Тооцооллоор, нүүрсний экспортын орлого ДНБ-ий 0.2 хувиар, төсвийн орлого 0.04 хувиар буурах тооцоо гарчээ. Энэ нь цөөхөн төгрөгийн хэмжээ биш бөгөөд төсвийн орлогын орон зайг сулруулах, төсвийн тэнцэл алдагдалд оруулах эрсдэлтэй.
Нөгөөтэйгүүр, Засгийн газрын өрийн асуудал улам бүр хурцадмал байдалд орж байна. Сүүлийн мэдээллээр, улсын нийт өрийн 96.3 хувийг гадаад өр эзэлж буй бөгөөд нийт зээлийн 25 хувийг хөвөгч хүүтэй зээлүүд бүрдүүлж байна. Валютын ханш 10 хувиар сулрахад, Засгийн газрын өрийн ДНБ-д эзлэх хувь 4.1 хувиар нэмэгдэж, хүүгийн зардал 120 тэрбум төгрөгөөр өсөх хүлээлттэй. Энэ нөхцөл нь төслийн зөвлөмж, төсвийн бодлогод сөрөг нөлөө үзүүлэх бөгөөд өрийн аюулыг улам нэмэгдүүлж байна.
Эдийн засгийн ийм нөхцөл байдалд зөвхөн орлого нэмэгдүүлэх биш, мөн зардлаа оновчтой зохицуулах, өрийн удирдлагыг шинэчлэх шаардлагатай болоод байна. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнийн уналт, валютын ханшийн сулрал зэрэг олон хүчин зүйлс Монгол Улсын эдийн засагт дарамт учруулж буй тул бодлого боловсруулагчид илүү нягт нямбай, ухаалаг төлөвлөлт хийх шаардлагатай. Ирэх онд эдийн засгийн өсөлтийг хангах, өрийн дарамтыг бууруулахад чиглэсэн шинэчлэл, стратеги хэрэгжүүлэх нь зайлшгүй болж байна.
Товчхондоо, нүүрсний экспортын бууралт, өрийн өсөлт зэрэг эрсдлүүд Монголын эдийн засгийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлж буй бөгөөд эдийн засгийн бодлого, төслүүдийг зөв тодорхойлж, илүү ухаалаг, нягт нямбай байдлаар удирдах шаардлага үүсэж байна. Тус нөхцөл байдал нь зөвхөн эдийн засагч, төрийн бодлого боловсруулагчдын биш, нийт ард иргэдийн амьдралд ч шууд нөлөөлөх тул урьдчилан сэргийлэх, эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээнүүдийг цаашид эрчимжүүлэх чухал байна.
