Төсвийн шинэчлэл, хууль тогтоомжийн өөрчлөлтөд чиглэсэн парламентийн үйл ажиллагаа эрчимжиж байна
УИХ-ын намрын чуулганы эхний хагас сарын хугацаанд өрнөж буй үйл явц нь Монгол Улсын эдийн засаг, хууль эрх зүйн шинэчлэлийн чиг хандлага, парламентын дотоод үйл ажиллагааны шинэчлэлттэй холбоотой хоёр чухал асуудлыг төвлөрүүлж байна. Тодруулбал, ирэх 2026 оны улсын төсвийн боловсруулалт, эдийн засгийн бодлогын шинэчлэл, мөн хууль тогтоомжийн өөрчлөлттэй холбоотой олон улсын жишээ, салбарын шинжлэх ухааны үндэслэлтэй уялдуулсан бодлого, шийдвэрүүдийг хэрэгжүүлэхэд анхаарал хандуулж буйг ажиглаж болно.
Төсвийн бодлого, эдийн засгийн шинэчлэл: Тогтвортой байдал ба татварын бодлого
Үндэсний төсвийн шинэчлэл, мөнгөний бодлогын шинэчлэлтэй уялдуулан, УИХ дахь АН-ын бүлэг ирэх 2026 оны төсвийг боловсруулж дууссан бөгөөд үүнд орлого 31.6 их наяд, зарлага 33 их наяд төгрөг, алдагдал 1.3 их наяд төгрөгөөр тооцогдсон байна. Төсвийн энэ төлөвлөгөө нь эдийн засгийн өсөлт, хөрөнгө оруулалт, төсвийн тэнцвэртэй байдалд шинэ хандлага бий болгосон гэхэд болно. Гэвч бодит байдалд төсвийн зарлага, гадаад, дотоод өрийн хэмжээ асар өндөр байгааг эдийн засагчид анхааруулсаар байна. Тухайлбал, Монголбанк дээр хуримтлагдсан 7 их наяд төгрөгийн алдагдал нь төсвийн шинжтэй үйл ажиллагаа, мөн төрийн өмчит компаниуд, хөгжлийн банкны үйл ажиллагаа мөн төсвийн орлогоос гадуур явагдаж буйг нотолж байна.
Түүнчлэн, татварын хувьд Монгол Улс өндөр татварын орон биш ч, татварын ачаалал, хураамж, шимтгэлүүдийн нийлбэр нь эдийн засгийн идэвхижилтэд нөлөөлөх хүчин зүйлс болж буйг эдийн засагчид онцолж байна. АН-ын бүлэг татварыг бууруулах бодлого баримталж буй бөгөөд энэ нь эдийн засгийн идэвхжилийг нэмэгдүүлэх, бизнесийн орчныг сайжруулах зорилготой гэж үзэж байна.
Парламентын үйл ажиллагааны шинэчлэлт: Зөвлөлдөх, хяналт, хариуцлага
УИХ-ын дотоод үйл ажиллагаанд чухал өөрчлөлт гарч байна. Тухайлбал, өнгөрсөн баасан гаригт болсон хуралдаанаар чуулганы завсарлага авах асуудлаар ажлын хэсэг байгуулж, байгуулагдсан байна. Мөн, УИХ-ын гишүүн Да.Цогтбаатарын хууль эрх зүйн мухардалд орох асуудлыг шийдвэрлэх, шүүхийн шийдвэртэй холбоотой асуудлыг хөндөж, энэ хүрээнд есөн гишүүнээс бүрдсэн ажлын хэсэг байгуулсан байна.
Мөн, УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг болон бусад гишүүдийн бүрэн эрхийн асуудал хууль эрх зүйн хүрээнд тодорхойгүй байгааг онцолж, хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох, парламентын дархлааг хадгалах чиглэлээр тодорхой арга хэмжээ авч эхэлжээ. Энэ нь улс төрийн тогтвортой байдал, парламентын хариуцлага, хууль эрх зүйн баталгааг хангах зорилготой хуулийн шинэчлэл, зохицуулалтад чиглэж байна.
Төсвийн хэлэлцүүлэг, шинэчлэлийн шаталбар
Өнгөрсөн жилүүдэд хэд хэдэн шатлалтайгаар хэлэлцэгдэж ирсэн төсвийн хэлэлцүүлэг энэ жил таван шатлтай болж, ирэх 2026 оны төсвийн төслийг олон нийт, олон улсын стандартын дагуу өргөн хэлэлцүүлж байна. Энэ нь төсвийн ил тод байдал, олон талт оролцоог хангах зорилготой бөгөөд иргэд, бизнесийн оролцоог нэмэгдүүлж, бодлогын үнэн зөвийг хангах үүднээс хэрэгжиж буй шинэчлэл юм.
Ирээдүйн хандлага ба боломж
Эдийн засгийн шинэчлэл, хууль эрх зүйн зохицуулалтын шинэчлэл, парламентын хяналт, хариуцлагын тогтолцоог боловсронгуй болгох чиглэлээр авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ нь Монгол Улсын улс төрийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн өсөлтөд чухал хувь нэмэр оруулна. Гэвч, эдийн засгийн өрийн хэмжээ, төсвийн алдагдал, улс орны орлого, зарлагын тэнцвэргүй байдал зэрэг тулгамдаж буй асуудлуудыг шийдвэрлэхэд цаашид бодлого, зохицуулалтын уян хатан байдал, олон улсын туршлага, шинжлэх ухаан суурилсан хандлага шаардлагатай байх нь дамжиггүй.
Цаашид эдийн засгийн бодлогыг олон улсын жишээ, судалгаагаар үндэслэн боловсруулж, төсвийн ил тод, хариуцлагатай байдлыг хангах, хууль эрх зүйн шинэчлэлтэй уялдуулан парламентын үйл ажиллагааг өргөжүүлэх нь Монгол улсын хөгжил, иргэдийн амьдралд бодит өөрчлөлт авчрах түлхүүр болох нь тодорхой байна.
