2025 оны эхээр Израиль, АНУ хоёр Ойрхи Дорнодын агаар, хуурай замын цэргийн хамтарсан сургуулилт явуулсан бөгөөд тухайн бэлтгэлийн нэгэн чухал хэсэг нь Ираны цөмийн байгууламжууд руу чиглэсэн “hypothetical strike” буюу мэдээллийн цэргийн симуляци байсан нь ил болсон. Энэ сургуулилтад Израилийн “Sayeret Matkal” (онцгой алба) болон АНУ-ын CENTCOM-ын тэнгисийн явган цэрэг, нисэх хүчин, кибер команд зэрэг оролцжээ.
🧨 Халдлагын гол бай: Ираны цөмийн байгууламжууд
Израиль болон АНУ-ын анхааралд орсон гол байнууд бол:
-
Натанз (Natanz): Ираны хамгийн том ураны баяжуулах төв. Газар дор, бат бөх хамгаалалттай.
-
Фордоу (Fordow): Уулын гүнд байрлах цөмийн төв бөгөөд аливаа агаарын цохилтод тэсвэртэйгээр бүтээгдсэн.
-
Исфахан болон Арак зэрэг үйлдвэрлэлийн ба туршилтын реакторууд.
Эдгээр байгууламжууд руу халдах боломжийг тооцсон бодлогын түвшний үнэлгээ, стратегийн симуляци Израилийн талын зүгээс 2024 оны сүүлээр АНУ-д танилцуулсан гэж Axios мэдээлсэн.
⚠️ Ираны дотоод нөхцөл: “Max Pressure” бодлогын үр дагавар
АНУ-ын Трампын засаг захиргаанаас анхлан хэрэгжүүлж эхэлсэн “Max Pressure” буюу Дээд хэмжээний шахалт нэртэй бодлого нь Ираны эдийн засаг, санхүүгийн урсгал, түүхий тосны экспорт, валютын нөөц зэрэгт цохилт өгсөн. Байдены засгийн газрын үед ч энэ бодлого бүс нутгийн стратегийн хүрээнд улам боловсронгуй болсон.
🧩 Шинэ үеийн шахалт дараах чиглэлтэй байна:
-
Санкцын өргөтгөл: SWIFT төлбөрийн системээс салгасан нөхцөл хэвээр.
-
Олон улсын дэмжлэггүй байдал: Европын холбоо, Зүүн Ази дахь орнууд Ирантай худалдаа хийхээс зайлсхийж байна.
-
Дотоод инфляци: Ираны мөнгөн тэмдэгтийн албан ёсны ханш 1 ам.доллар = 615,000 риал хүрээд байна. Иргэдийн худалдан авах чадвар 40% хүртэл унасан.
-
Эсэргүүцэл, бослого: 2025 оны дөрөвдүгээр сард Тегеранд оюутан, эмэгтэйчүүдийн өргөн хэмжээний жагсаал дахин сэргэж, олон хүн саатуулагдсан.
-
Бүс нутгийн дарамт нэмэгдсэн: Израиль, Саудын Араб зэрэг улс Ираныг Йемен, Сири, Иракийг дэмжсэн, терроризм тэтгэсэн үйл ажиллагаанд буруутгасаар байна.
📉 Гео-эдийн засгийн эрсдэл
Хэрвээ Израиль–АНУ холбоо нь Ираныг цөмийн чадвараас татгалзуулах зорилгоор шууд довтловол, зөвхөн Ойрхи Дорнод бус дэлхий даяар дараах эдийн засгийн доргилт үүснэ:
-
Түүхий нефтийн үнэ богино хугацаанд 20–30% өсч магадгүй
-
Хөрөнгийн биржүүдэд “shock” орж, үндсэн индексүүд унах магадлалтай
-
Олон улсын логистик, даатгалын зардал огцом өснө
-
Хятад, Оросын зүгээс эсэргүүцэл үүсч, дипломат тулаан эхэлж магадгүй
🔚 Төгсгөлд
Израиль ба АНУ-ын зүгээс хийж буй хамтарсан төлөвлөлт, бодлогын симуляц нь Ираны цөмийн амбицад хатуу дохио өгөх зорилготой. Гэвч энэ нь бүс нутгийн нөхцөл байдлыг тогтворгүйжүүлж, дэлхийн худалдаа, гео-эдийн засгийн тэнцвэрийг доргиох магадлал өндөртэй. Эцэст нь дайн гэхээс илүүтэй сөргөлдөөнийг тогтоон барих, хэлэлцээрийн дипломат гарц шаардлагатай гэж шинжээчид дүгнэж байна.
