Цалингийн өсөлт, салбарын ялгаа: Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийн шинэ дүр зураг
Монгол Улсад хөдөлмөрийн насны хүн ам 2.1 саяд хүрч, үүний дотор ажиллах хүчин 1.2 сая, харин ажиллах хүчнээс гадуурх буюу ажилгүй, ажиллах чадваргүй хүн ам 865 мянга байна. Үндэсний статистикийн хорооноос гаргасан шинэ судалгаагаар, нийт ажиллах хүчин дотроос нэг ажилтан нь дунджаар 2.3 сая төгрөгийн цалин авдаг бол, сарын дундаж цалин 2.7 сая төгрөгт хүрчээ. Энэ нь өмнөх улирлынхаас дөрвөн хувиар өссөн үзүүлэлт бөгөөд цалин нэмэгдэж буй хандлагыг харуулж байна.
Түүнчлэн, салбар тус бүрийн цалингийн ялгаа тодорхой илэрч байна. Улаанбаатар хотод ажиллагчдын сарын дундаж цалин улсын дунджаас 2 хувиар дээгүүр бөгөөд Хангайн, Зүүн, Баруун бүсэд энэ үзүүлэлт 3.6-16.3 хувиар буурсан нь бүс нутаг хоорондын эдийн засгийн тэнцвэргүй байдлыг илтгэнэ. Тухайлбал, уул уурхай, олборлох салбарын ажиллагчдын цалин хамгийн өндөр бөгөөд 5.1 сая төгрөгт хүрч, улсын дундаж цалингаас 85.4 хувиар өндөр байна. Энэ салбарын цалин нэмэгдэж буй нь Монголын эдийн засгийн тэргүүлэх салбар болох уул уурхайг илүү өрсөлдөх чадвартай болгож, эдийн засгийн өсөлтийг чиглүүлж буй ч, бусад салбаруудын цалин уналттай эсэргүүцэлтэй тулгарч байна.
Нөгөөтэйгүүр, зочид буудал, хоол, нийтийн үйлчилгээний салбарын ажиллагчдын цалин хамгийн доогуур бөгөөд 1.8 сая төгрөгийн үзүүлэлттэй байна. Үүнээс гадна, хүйсийн үзүүлэлтээс харахад, эрэгтэй ажиллагчдын дундаж цалин 2.9 сая төгрөгтэй бөгөөд эмэгтэйчүүдийнх 2.5 сая төгрөг байна. Ингэснээр, эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 436 мянган төгрөг буюу 14.8 хувиар илүү цалин авч буй нь нийгмийн тэгш бус байдал, хөдөлмөрийн зах зээлийн ялгааг илтгэнэ.
Цалингийн индекс 142.4 хүрч, өмнөх улирлаас 2.5 хувиар нэмэгдсэн байна. Үүний зэрэгцээ, эдийн засгийн өсөлтөд чухал үүрэг гүйцэтгэж буй уул уурхай, олборлох салбарын ажиллагчдын цалин бодит байдлаар өссөн бөгөөд эдийн засгийн өсөлтөд энэ салбарын үүрэг нэмэгдэж буйг харуулж байна.
Энэ нөхцөл байдал нь Монголын эдийн засгийн нийгэм, эдийн засгийн тэнцвэрт байдлыг тодорхойлж буй ба цалингийн өсөлт, салбар хоорондын ялгаа, хүйсийн тэгш бус байдал зэрэг асуудлуудыг шийдвэрлэхэд анхаарлаа хандуулах шаардлагатайг харуулж байна. Ирээдүйд эдийн засгийн өсөлт зөвхөн уул уурхай гэхээс илүү өрсөлдөх чадвартай, олон салбарт цалин хангамжийг тэнцвэржүүлэх бодлого хэрэгжих нь чухал болох нь судалгаагаар илэрч буй юм.
